Dwingende controle en intieme terreur
Dwingende controle is geen reeks losse incidenten, maar een structureel patroon van controle, psychische druk en dwang — waarbij de vrijheid en autonomie van de ander geleidelijk worden ingeperkt.
Uit verdiepend onderzoek blijkt dat dit patroon herkenbaar en ernstig aanwezig is binnen huiselijk geweld. KLEM heeft hier specifieke expertise in ontwikkeld.
Een genderspecifiek patroon
Onderzoek laat zien dat vrouwen vaker slachtoffer zijn van dwingende controle en intieme terreur, en dat het geweld in deze situaties ernstiger, langduriger en ingrijpender is.
Ongeveer één op de vier vrouwen in de onderzochte groep heeft te maken met dwingende controle, tegenover een kleinere groep mannen.
Impact op ouders en kinderen
- Structureel psychisch, fysiek en/of seksueel geweld
- Voortdurende angst en onveiligheid
- Traumaklachten en een lager gevoel van eigenwaarde
- Kinderen die spanning voelen en minder emotionele veiligheid ervaren
Twee verschillende patronen
Ontstaat vanuit escalatie of stress. Geen structureel patroon van macht en afhankelijkheid.
Structureel patroon van macht en afhankelijkheid. Het risico op ernstig en soms levensbedreigend geweld is verhoogd.
Verschil met situationeel geweld
Niet elk conflict of elke spanning in een gezin is hetzelfde. Het onderscheid tussen situationeel geweld en dwingende controle is essentieel — juist omdat de risico's en de benodigde aanpak fundamenteel van elkaar verschillen.
Bij dwingende controle en intieme terreur is het risico op ernstig en soms levensbedreigend geweld verhoogd. Dit vraagt om een zorgvuldige en specifieke beoordeling.
Wat betekent dit voor onze werkwijze?
Binnen KLEM werken wij vanuit vijf uitgangspunten bij situaties van dwingende controle en intieme terreur.
Zorgvuldige analyse van patronen
Wij kijken niet alleen naar incidenten, maar naar het onderliggende patroon van gedrag, afhankelijkheid en macht — inclusief hoe dit doorwerkt in de ouder-kindrelatie en wat dit betekent voor veiligheid en ontwikkeling.
Onderscheid tussen verschillende dynamieken
Wij maken in onze beoordeling onderscheid tussen situationele escalaties, langdurige patronen van controle en intimidatie, en complexe scheidingsdynamieken — om passende interventies te bepalen.
Veiligheid en ontwikkeling van het kind centraal
Kinderen die opgroeien in een context van controle en spanning passen zich vaak aan en laten niet altijd zien wat er speelt. Wij brengen expliciet in beeld hoe het kind zich aanpast, hoe veilig het zich voelt en wat het nodig heeft.
Zorgvuldige advisering rondom contact en omgang
Wanneer sprake is van dwingende controle, kan contact na echtscheiding ingewikkeld en soms risicovol zijn. Wij kijken samen naar wat veilig en haalbaar is, welke vorm van contact passend is en welke randvoorwaarden nodig zijn.
Samenwerken en transparantie
Wij werken waar mogelijk samen met betrokken professionals en instanties en streven naar heldere, navolgbare rapportages — zodat er gerichte keuzes gemaakt kunnen worden in het belang van kinderen.
Deelname van beide ouders
Voor een volledige analyse van dwingende controle streven wij naar deelname van beide ouders. Wanneer één van de ouders niet wil of kan deelnemen, kan KLEM een eenzijdige analyse uitvoeren op basis van beschikbare informatie en gesprekken met de aanmeldende ouder.
In dat geval wordt in de rapportage expliciet vermeld welke informatiebronnen zijn gebruikt en welke beperkingen dit geeft voor de duiding.
Werkwijze bij eenzijdige deelname
- Analyse op basis van beschikbare dossiers en informatie
- Gesprekken met de aanmeldende ouder
- Expliciete vermelding van gebruikte informatiebronnen
- Transparante duiding van de beperkingen van de analyse
Vanuit KLEM willen we bijdragen aan situaties waarin ouders en kinderen weer ruimte ervaren om zich veilig te ontwikkelen — ook wanneer er sprake is van complexe of belaste gezinsdynamieken.
Veiligheidsanalyse dwingende controle
Onze onderzoeksmodule biedt professionals en ouders een zorgvuldig en onderbouwd beeld van wat er speelt en wat nodig is om verder te kunnen.
Bronvermelding
Lünnemann, K., Lünnemann, M., & Steketee, M. (2024). Patroon van dwang en controle is genderspecifiek. Verdiepende analyses derde cohortstudie wat betreft patroon van controle en dwang onder cliënten Veilig Thuis. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut.